Renato: Nova paĝo kun '* reiru al La bona monda lingvo: artikoloj

Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo Skribas Viko Resumo Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca s...'

2020-02-23T16:01:30Z

Nova paĝo kun '* reiru al La bona monda lingvo: artikoloj <hr> <br> Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo Skribas Viko Resumo Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca s...'

Nova paĝo

* reiru al [[La bona monda lingvo: artikoloj]]
<hr>
<br>

Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo
Skribas Viko
Resumo
Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca sinteno. Kurso pri
Esperanto estu tia, ke lernantoj sentu la internaciecon. Tio signifas, krom aliaj
asertoj, ke la mondo kaj ne nur kelkaj potenchavaj landoj, havu la saman
videblecon en la materialoj, en la ekzemploj, en la spertoj, en la etoso kursa.
Nuntempe ĉi tio ne okazas. La libroj pri historio, literaturo, arto, komunumo ktp
plurfoje ŝajnas materialoj pri la eŭropdevena Esperantujo. En tio gravas ankaŭ
la sinteno. Pluraj spertoj en Esperantaj renkontiĝoj (ne nur instruaj) fortigas la
senton, ke okcidentanoj bezonas konsciiĝi pri aliaj kulturoj fone kaj utile. Por
eniri en la kunsolvadon kaj plibonigon, eble utilas pensi pri aranĝo de kursoj,
kiuj zorgos pri sintenoj, enhavoj kaj spertoj ĉeestaj kaj neĉeestaj. Aranĝi kurson
(internacia aŭ loka) ne nur temas pri la atingo de bonaj materialoj, kvankam tiu
paŝo gravegas, sed pri la zorgo de tio, kio igas Esperanton pli ol lingvo.
Enkonduko
Ĉi tiu eseo celas organizi kelkajn pripensaĵojn kaj spertojn rilate kaj al la enhavo
kaj al la sinteno en la instruo de Esperanto (ĉu e-instruo?). Ne rilatas al teknikoj
aŭ metodiko. Ankaŭ ne rilatas al konkreta kurso en Esperantujo aŭ konkreta
escepta sperto. La teksto klopodas surface respondi la demandon "Se
Esperanto esta pli ol nur lingvo, kia estu ĝia instruo?" La respondo ne estas
neŭtrala, sed aranĝita ekde la vidpunkto, ke Esperanto estas ankaŭ komunumo,
historio kaj kulturo internaciaj. Plie, ne temas pri iu ajn internacieco. La listo de
manifestoj kaj deklaracioj, kiujn la komunumo naskadas, kaj la publikaj celoj de
la ĉefaj organizadoj, substrekas defendi la diversecon, labori por la justeco kaj
praktiki la toleremon. Per tiaj kondutiloj, kia estu la e-instruo?
Ĉi tiu teksto ne celas inspiri la konkludon, ke la instruo devas esti nur tia. Oni
akceptu plurajn vidpunktojn. En la e-historio gravas tiu aserto de la unua
kongreso, kiam la priskribo de esperantisto akceptis nur la lingvan flankon. Tiel,
la e-instruo estu prigramatika, ekzemple. Ĉi tiu teksto havas sencon ekde la alia
vidpunkto, per kiu oni kohere konkludu, ke la e-instruo estu internacieca,
tolerema, justa kaj defendanta de la diverseco.
Per tiu celo la teksto trapasas kvar momentojn: enhavo, internacieco, sinteno
kaj aranĝo.
Pri la enhavo
Krom lingvo, Esperanto estas komunumo, historio kaj kulturo, eĉ iom da
ideologio. La ideologio ne damaĝas la neŭtralecon nek la toleremon. Ekde la
filozofa kaj socia vidpunktoj (ne nur politika), ideologio rilatas al la maniero senti
la mondon, preferi aŭ interpreti ĝin, kiu siavice faciligas esti en la mondo laŭ
kohera maniero. La manifestoj kaj deklaracioj klare estas ideologiaĵoj.
La maniero aranĝi tiujn kvin erojn (lingvo, komunumo, historio, kulturo kaj
ideologio) akceptas plurajn alirojn. En konkreta kurso, ekzemple, oni povas
starigi du studobjektojn aŭ paralelajn vojojn. Unu estas gramatika, la alia estas
1
miksaĵo de la ceteraj flankoj. La nomo ne tiom gravas. Imagu "Historio de
Esperanto". Tien oni enmetu ankaŭ literaturon, manifestojn, strukturojn de la
movado ktp.
Por ne esti tro abstrakta, ni iom tuŝu tion, kiu kutime konsistigas la historion, la
literaturon kaj la gramatikon. Lasu min esti iom kritikema. En psikologio oni
diras, ke se oni ne konscias pri sia problemo, ne alvenos la solvo. Do mi nur
parolos pri la problemo, kaj petas al vi paciencon. La konkludo ne estos, ke la
e-instruo estas katastrofo, sed ke ni povas plibonigi ĝin. Vi rimarkos, ke mi ne
parolas pri konkreta kurso, sed ĉefe pri materialoj.
Historio
Kia estas la historio de Esperanto? Mi povas paroli pri tio, kion mi legis en
strukturitaj kursoj, tio kion mi trovis kiam serĉis rete, tio kion mi legis de libroj
publikigitaj, tio kion mi aŭskultis kiam parolis kun aliaj pri ĉi tiu temo. La rezulto
ĉiam alportas la saman enhavon: la historio de Esperanto verŝajne estas la
historio de Esperanto en Eŭropo.
Kompreneble la unuaj momentoj ekde 1887 ĝis la kongreso en Bulonjo sur
Maro ĉefe kerne vaste estas eŭropaj. Sed rapide la komunumo kreskiĝis, kaj la
unuajn jarojn de la pasinta jarcento en pluraj landoj stariĝis asocioj, unuiĝoj,
kluboj ktp. Ekzemple oni povas legi, ke en Japanio tio okazis en 1906. Kaj poste
legos aŭ aŭskultos nenion pli. Ĉu japanoj mortis? Ĉu dum unu jarcento ili nur
okupiĝis pri la farbado de la muroj de la kluboj, institutoj ktp? Kial en la oficialaj
aŭ kutimaj aŭ disvastigataj tekstoj pri la historio de Esperanto oni legas ĉiam
preskaŭ la saman enhavon, kiu emas komenciĝi kaj finiĝi ĉe Eŭropo? Kiom da
homoj iom scias pri la grava rolo de 劉師復 [Iu Ŝifu] en la disvastigo de la lingvo Iu Ŝifu] en la disvastigo de la lingvo
kaj la interna ideo en Ĉinio la unuajn jarojn de la pasinta jarcento? Kiom pri la
rolo de Esperanto en la pacigo de la rilatoj inter la tri aziaj gigantoj? Azio estis
kaj estas forta je la flanko de Esperanto. Oni devus legi minimume kvaronon de
la libro, de la teksto aŭ de la retpaĝo tute rilatita al Azio.
Kaj kio pri Afriko? Vere Afriko estas la ĉiama forgesata parto el la mondo. Post
naski la homaron, ŝajnas ke ĝi jam ne havas iun ajn rolon. De longe Afriko estas
la rubujo de Okcidento, kie eĉ la potenchavaj landoj klopodas ĉefroluligi siajn
oficialajn lingvojn, ĉefe Francio kaj Britio, kaj lastatempe Ĉinio. Sed ankaŭ en
Afriko Esperanto havas historion, kiu komenciĝis ĉefe en la dua jardeko de la
pasinta jarcento en la francaj kolonioj. Kaj tiu historio devas esti konata. Pro sia
ideologio Esperantujo ne povas labori same kiel la kutimo, kaŝante la realon de
Afriko.
Ameriko ankaŭ estas iom aparta. Pluraj hontindaj paĝoj de la historio montras,
ke la kontinento tuta estis prenita de la okcidentaj manoj. Sed la movadoj
Esperantaj tie havas sian propran personecon. Ĉefe en la hispanaj kaj
portugalaj landoj, la indiĝenoj ne estis tute mortigitaj, kaj la travivantoj jam
sentas sin mem fortaj kaj rajtohavantaj, proponante mirindajn modelojn kaj
praktikojn por la libereco, la memstareco kaj la justeco. Ili riĉigas la okcidentajn
vidpunktojn, tiel ke Esperanto estas aparta en Ameriko, havas fortan
personecon. Kie oni povas trovi ion pri tio? Ekzemple, Juan Ramón Rodríguez
[Iu Ŝifu] en la disvastigo de la lingvo ĥŭan ramon' rodriges] verkis libron pri la historio de Esperanto nur en Kubo, kiu
ekpaŝis en la frua jaro de 1904 —antaŭ la Unua Kongreso!— kaj havis rolojn
dum la Kuba Revolucio. Mi trovis tiun informon serĉante iun ajn datumon pri
2
Esperanto en Ameriko. Informojn kiel ĉi tiujn mi ne renkontis en la kutimaj
menciitaj disvastigitaj rimedoj instrui Esperanton.
Eŭropo estas malgrada duoninsulo. Ni ekzercu. Mi proponas, ke vi prenu
mapon de la mondo kaj metu pinĉilon en ĉiun punkton, kiu estas traktata
(traktata kaj menciita ne samas) en la tekstoj pri la monda historio de
Esperanto. Poste rigardu la rezulton. Kaj poste respondu la demandon, ĉu
Esperanto estas internacieca.
Literaturo
Same oni povas pensi pri literaturo. Sed ĉi tie la afero bezonas malsaman
aliron.
Malfacile ni dubos, ke la lingvo Esperanto sufiĉe pli similas al eŭropaj lingvoj ol
al tiuj, kiuj propras en aliaj kontinentoj. Unu el la konsekvencoj estas, ke
eŭropanoj kaj eŭropdevenanoj pli rapide kaj facile regas la lingvon. La literaturo
logike respegulos tion. Se oni nur pensas pri tia funkciado, la manlibroj, tekstoj
kaj aliaj kanaloj pli mencios eŭropan literaturon ol aliajn. Sed pli kaj nur estas
malsamaj adverboj. Eĉ eblas pluraj mezuroj de tia pli.
Ĉu ĉinoj, koreoj, vietnamoj, sudafrikanoj, beninanoj ktp skribis nenion? Ĉu ĉio
kion ili skribis teruras ekde la beletra vidpunkto? Vere de la longega ĉina
tradicio pri poezio, nenio okazas Esperante? Ĉu en Esperantujo homoj ne
verkas laŭ la japanaj tutmondaj famaj poemformoj? Verŝajne la aliaj kontinentoj
ankaŭ povus plenigi librojn pri literaturo. Io el tio meritus havi gravan ĉeeston en
la manlibroj. Plie, kvankam mi akceptas la diskuteblecon de la sekvanta aserto,
oni helpu la memfidon de aliaj landoj, por ke ili rimarku sian ekziston en tiaj
publikaĵoj, tiel ke la memfido helpos iel korekti la malekvilibron je ĉi tiu flanko.
Mi memoras konkretan pripensaĵon, kiam mi estis infano. La radio sonigis
kantojn, plurajn el kiuj mi ne ŝatis. Sed post aŭskulti ilin sufiĉe da fojoj, mi
komencis senti, ke la kantoj beliĝas. Ju pli aperas des pli belas. Tiu principo
kernas en la merkato de la muziko. Mi ne asertos, ke tute same okazas en
literaturo. Ni povas diskuti ĉu la literaturo samas ĉu ne. Sed ni akceptu
almenaŭ, ke ju pli oni alkutimiĝas al konkreta stilo aŭ stilaro des pli ĝin ŝatas.
Aliaj manieroj literaturumi povas esti taksataj iom strangaj unuajn momentojn.
Sed se la homoj havas la saman cerbon ĉie, se ĉie la homaro evoluiĝis, se ĉie
estas civilizacio, do ĉie estas verba arto (voĉa aŭ skriba) kaj la plej bela loĝas
en ĉiu lando, ekde la vidpunkto de ĝiaj landanoj.
Ĉie homoj konas la lastajn muzikajn produktaĵojn, kiuj alvenas el Usono. En
Hispanio multaj junuloj ne konas ion pri flamenko, sed povas trafe listigi la
lastajn sukcesajn kantojn disvastigitajn de la MTV-kanalo. Eble ni iom simile
faras pri la e-literaturo. Sed Esperanto estas internacieca, justa... Do ni ne faru.
Blogoj, libroj, kursoj pri e-literaturo emu enhavi grandan procenton de
produktaĵoj ne eŭropdevenaj.
Al la literaturo kiel grava parto el la kulturo, oni aldonu ankaŭ la saman
prienhavan sintenon al muziko kaj al aliaj kulturkampoj, tiel ke komencantoj jam
ekde la unuaj paŝoj sentu, ke Esperanto estas internacia bonega realo. Same
oni pensu pri radioj, ĵurnaloj, filmoj, konkursoj ktp. Unu el la plej famaj konkursoj
nuntempe en Esperantujo estas la ĉina Teo kaj Amo. Estus bone renkonti ĝin en
la ĝeneralaj tekstoj pri artoj Esperantaj uzindaj en la instruo.
3
Lingvistiko
Grava flanko estas gramatiko aŭ pli ĝenerale lingvistiko, kiu plurfoje konsistigas
izole la kursojn kaj librojn. Rilate al ĉi tiu temo mi devas preskaŭ silenti ĉar ne
fakas pri tio. Mi nur studis la hispanan kaj Esperanton. Ambaŭ uzas similan —
sed ne tute egalan— sistemon por klopodi kompreni la lingvojn.
Mia sento kiel studento, estas ke la rezulto ŝajnas ne planitan domaĉon. Unue
iu planis domon (tio estas teorio pri ia flanko el la lingvo) kaj realigis ĝin. Poste
alia kritikis la rezulton, plej eble avertante, ke tia domo ne utilas por enhavi ĉion.
Do la posedanto de la ideo aŭ la postaj defendantoj aldonas ĉambron por
enmeti la novajn informojn. Sed tio ne sufiĉas. Rezulte, post pluraj ĉambretoj,
malfacilaj ŝtuparoj, truoj ktp la domo ŝajnas iom freneza. La aŭtoroj ne deziras
akcepti, ke eble iliaj modeloj iom malbone kondutas. Ili defendas la
komencantan ideon ekde la unua momento ĝis la fino aŭ la emeritiĝo. Kutime
tiuj homoj tiom aktivaj kaj publikigemaj estas okcidentanoj. Kohere la domaĉo
pli utilas por la okcidentaj lingvoj. Mia scivolemo estas ĉi tiu: Ĉu en aliaj partoj el
la mondo la kleruloj jam pensis sian lingvon kaj teoriumis starigante konkretajn
modelojn por lingvistike kompreni ĝin? Plej eble jes. Kaj kiaj tiuj teorioj estas?
Se oni starigas rapidan kurson pri Esperanto, ĉi tiuj aferoj malfacile havos
lokon. Sed se temas pri longan kurson aŭ pri specifa lingvistika kurso, estus
bone eniri en tian aferon kaj scii, ĉar Esperanto estas internacia. Ekzemple, en
la ĉina estas elementoj nomitaj klasifikigoj, kies rolo estas inter substantivo kaj
numeralo, sed ne estas precize iu el ambaŭ. Esperanto havas ankaŭ aliajn
elementojn, kiuj strangas laŭ la kutima lingvistiko, kiel la verbaj adjektivoj. Certe
estas pluraj aliroj. Sed finfine ĉiuj lingvoj devas esti trude komprenataj kaj
analizataj laŭ modelo starigita por kompreni ĉefe la francan, la anglan kaj la
germanan (eble ankaŭ la rusan), ĉar ili estas la gepatraj lingvoj de la ĉefaj unuaj
aŭtoroj agnoskitaj en la nomita internacia bibliografio. Kaj ni, esperantistoj,
kunlaboras por nomi ĝin internacia.
Tikla estas la temo pri, kio estas scienco kaj kio ne. Se oni akceptas, ke iu
konkreta koncepto estas scienca, do la vorto ligita estas termino, kaj finfine oni
emas uzi tiun terminon, ĉar tio faciligas la fakan komunikadon. Sed mi sentas,
kiel studento, ke la lingvistikaj terminoj estas diskuteblaj, ĉar kvankam ŝajnas ke
oni sekvas la principon de internacieco, oni ankaŭ rajtas diskuti pri la nocio de
internacieco, nome la vera internacia deveno de la terminoj. Kaj ni jam scias, ke
lingvo kaj pensmaniero venas kune. Ĉu diskutendas la pensmaniero kiu
bazigas la uzon de la vorto internacia?
Kio estas internacieco
Scienco kaj Esperanto koincidas en pluraj punktoj. Unu el ili estas la emo esti
internacia. De malfacile mezurebla kvanto de sciencaj publikaĵoj, kiuj alvenas
ĉefe de la meza kaj suda Ameriko, oni povas scii, ke almenaŭ la nuntempa
internacieco de la scienco estas diskutenda kaj diskutata, ĉefe rilate al la sociaj
kaj prihomaj sciencoj. Multaj esploristoj tie konkludas, ke la realo tute
malsamas: unu parto el la mondo kondutas kiel fabriko de modeloj, kaj la
ceteraj emas akcepti ilin, adapti ilin aŭ simple ludi publikige per ili sen celi vere
apliki la modelojn en la lokan realon. Ĉe Esperanto ne nur ŝajnas same, sed eĉ
4
mia ne longa sperto sufiĉas por rimarki, ke tia konduto pri nomado estas sufiĉe
videbla eĉ malkomfortiga.
Mi prenos la ekzemplon de la
vorto ĵus uzita: nomado. Temas pri
la ago nomi, tio estas nom'ad'o.
Iam mi bezonis ĝin, kaj estis mia
tiama kutimo de komencanto viziti
PIVon kaj kontroli, ĉu tiu vorto jam
ekzistas kaj havas alian signifon.
Surprizige mi trovis homonimon,
nomad'o: Membro de tribo, klano
ks, kiu konstante migras de loko al
alia, ne havante fiksan restadejon.
Eble la unua homo kiu bezonis
tian koncepton povintus elekti
alian solvon, ekzemple klopodi
atingi kunmetaĵon, kvankam tio ne
facilas nek rapidas. Aŭ tiu homo
povintus preni la radikon de aliaj
lingvoj por ne damaĝi la reklamon
de Esperanto kiel internacia
lingvo. Mi serĉis, kiel aliaj lingvoj
vortigis la koncepton. La rezulto
estas en la apuda tabelo.
Kompreneble mia sento estas, ke
post la enmeto de nomad'o en la
vortaron, Esperanto iĝis pli
okcidenta. Bedaŭrinde temas pri
ekzemplo de vasta kutimo, ne pri
escepto. Sed ne ĉiuj sentas same.
Eĉ tute malsame. Ĉar la radiko
nomad' estas en tiom da eŭropaj lingvoj, oni sentas ke ĝi sufiĉe internacias. Ĉu
vere? Ĉu tia konkludo meritas aperi rigardante la enhavon de la tabelo? Mia
sento estas, ke gravas ĉefe tri vivantaj lingvoj, la angla, la franca kaj la
germana. Estas potenchava trio, kiu kondutas kiel la fabriko de Esperantaĵoj. La
vortoprovizo kaj la lingvaj modeloj alvenas plejmulte de tiu fabriko. Se ankaŭ
koincidas aliajn landojn, temas pri koincido, ne pri kunfabrikado. La aliaj lingvoj,
kiuj sufiĉe malproksimas rilate al tiu trio, praktike ne havas eblon influi
Esperanton, ĉar ili ne estas pensataj kiel partoprenantoj de la internacieco.
Ankaŭ gravas, ke la lingvoj de la trio sufiĉe intersimilas. Imagu ke la bezonanto
de la nova vorto elektintus la novan radikon tiel, ke ĝi estintus facile komprenata
de la kvaropo ĉina-japana-hinda-korea, kies vortoj simile sonas rilate al
koncepto de la angla-franca-germana nomad'o.
Oni almenaŭ iomete hezitu antaŭ la uzo de la vorto internacia. Se la deveno
ŝajnas ĉiam de la samaj landoj, kiel ne dubi ĉu taŭgas la uzo de la vorto
internacia? Se ni instruas Esperanton aŭ verkas pri la instruo aŭ donas al
Esperantujo retpaĝojn pri la instruo de nia lingvo, ni klopodu sendi tian sintenon,
ke la estontaj tradukistoj, akademianoj, ĵurnalistoj... kaj ĝenerale esperantistoj,
kiuj partoprenas kiel lernantoj havu la emon lasi la lingvon tiom eŭropedevena
kiel ĝi nun estas, sen pli damaĝi ĝian internaciecon, aŭ eĉ pli bone klopodu
5
Lingvo Vorto Prononco
angla nomadic nomadeic
araba بدوي badaŭjen
ĉina 游牧 joumu
franca nomade numad
germana nomade nomade
hinda घमक्कड़ ु gumokal
hispana nómada nomada
hungara nomád nomad
itala nomade nomade
japana 遊牧民 jubokumin
korea 유목민 jumokmin
latina dacia daĉa
pola koczownik koĉoniik
portugala nômade nomaĵi
rusa кочевник kaĉievnik
sŭahela nomad nomad
taja เร่ร่อนไป reganpai
iomete korekti per la emo pligrandigi la ĉeeston de la cetera vasta parto el la
planedo.
Sed eble ĉi tio pli rilatas al la sinteno ol al la enhavo de la instruo.
Pri la sinteno
Permesu min uzi troigan ekzemplon aŭ fikcian situacion. Mi bezonas garantion,
ke ĉia leganto sentos malkomforton pri la ekzemplo elektita. Imagu viran
instruiston, kiu eniras en klasĉambron kaj informas "Saluton, karaj! Feliĉe mi
rimarkas, ke ĉeestas virinoj ĉi tie. Viroj iom suferos pri la lernado, ĉar vi gvidos
la mondon, afero sufiĉe grava. Sed virinoj ne bezonas esti tiaj. Do mi ofertas al
virinoj, sed nur al tiuj sufiĉe belaj laŭ mia vidpunkto, ke facile vi povos sukcesi
en la ekzamenoj. Vi nur bezonos kontentigi min en laborĉambro". Imagu, ke
dum la klaso, kiam virino levas manon por partopreni, la reago de la instruisto
estas "Ho! Nun mi ne havas tempon aŭskulti stultaĵojn!".
La sinteno gravas en ĉia situacio. Plurfoje homoj fiaskas en komunikado, ne pro
la enhavo de la parolado, sed pro la sinteno, sufiĉe maltaŭga en tiu konkreta
situacio. Mi deziras substreki, ke se la sinteno gravas ĉiam, en instruo pli, kaj en
internaciaj rilatoj eĉ pli. Do imagu en instruado, kiu okazas per la partopreno de
homoj, kiuj povas deveni de malsamaj kulturoj. Eble vi, kiu legas ĉi tion, facile
konsentos pri tiuj asertoj. Sed ne ĉiuj reagas same. En mia sperto parolante pri
tia temo kun okcidentaj esperantistoj, trovis ke kelkaj el ili defendas alian
posicion: "mi estas mi, kia mi estas. Se iu ajn sentas malkomforton, tio estas ŝia
aŭ lia problemo, ne mia". Oni akceptu tian reagon. Kaj tiu homo akceptu, ke
neniam iu devos kontrakti lin aŭ sin kiel instruiston, ĉefe en internaciaj kursoj.
Malfacile oni trovos instruiston, kiu ne konsentos pri tiuj asertoj. La grava
problemo estas, ke ni, la instruistoj, kutime sentas ke bone agas, sed la rezultoj
povas montri, ke ni ne pravas. Tio okazas ĉar la malsamaj kulturoj havas
nuancojn, kiuj tute gravas por kelkaj, sed tute ne videblas por aliaj. Mi pensis
min kiel bonan preleganton. Sed iam mi sonregistris kaj poste aŭskultis. La
rezulto estis granda bato. Mi devis akcepti realon: parolis tro rapide, sen fini
frazojn, per malordigo de la enhavo kaj ne taŭgaj ekzemploj. Nun mi ne povas
diri, ke mi tute bone instruas. Sed povas aserti, ke mia kapablo instrui estis pli
malbona antaŭe, kiam mi ankoraŭ ne aŭskultis tiajn registraĵojn.
Por ne tro abstraktumi, mi prenos konkretajn ekzemplojn, kiujn mi spertis de
pluraj instruistoj, kaj ankaŭ en fakaj kunsidoj kaj ĝeneralaj renkontiĝoj kiel
kongresoj, ĉiuj Esperantujaj1
.
Instruistoj ofte demandas ĉeestantajn lernantojn. Ne ĉiam ĉie okazas, kaj
malsamaj landoj havas malsamajn kutimojn. Sed rilate al Esperantaj kursoj, kie
ĉeestas partoprenantoj malsamdevenaj, oni rimarkas ĉefe du ne taŭgajn
kondutojn de instruistoj rilate al ĉi tiu temo. Kvankam instruistoj tion faras tute
bonkore kaj klopodante lernigi ĉeestantojn, la rezulto eble ne tiom bonas. Jen
du temoj aŭ aferoj kiel ekzemplareto.
Afero 1. Instruisto demandas ĉeestanton celante uzi la respondon kiel
ekzemplon por la tiama temo. Kutime rilatas al aferoj, pri kiuj la respondanto ne
1 En ILEI-kongreso en Madrido 2018, Unika kaj mi prelegis pri la internacieco de Esperantujo. La
enhavo aperos en IPR, malgraŭ la aŭtoroj ĉiam prokrastas tion pro la klopodo plibonigi la tekston.
Por klarigi pri sinteno en la instruado, mi prenas kelkajn ideojn de tiu teksto.
6
kapablas bone respondi aŭ ne konscias pri la enhavo de la demando aŭ ne
antaŭvidas la celon. Ekzemple, instruisto petas al ĉina lernanto, ke li prononcu
la vorton rolo kaj uzas la reagon por montri al ceteraj, ke tia lernanto havas
problemon dividi inter la literoj r kaj l. Aŭ petas al neeŭropdevenulo, ke
interpretu teksteton, kies kompreno postulas komunan kulturan scion, tiel ke la
ceteraj malkovros, danke al tiu ekzemplo, ke oni uzas sian kulturon por
kompreni lingvon. En tia situacio, la lernanto elektita rolas kiel objekto de manko
pri io, kion instruisto bezonas por atingi bonajn priinstruajn rezultojn. Al mi tute
malfacilas memori spertojn, kie la lernanto elektita estis okcidentano kaj oni
celas montri al ne eŭropdevenaj partoprenantoj, kiel okcidentanoj ne bone
regas la lingvon aŭ la kulturon Esperantajn. Oni ne bezonas ĉeesti en
klasĉambro. Ankaŭ tiaj ekzemploj troveblas en internaciaj renkontiĝoj, kiam
grupeto de parolantoj traktas fonetikon, kulturon, literaturon ktp. Kompreneble
neniu lando nek kulturo perfektas. Ĉiuj esperantistoj havas problemojn pri
prononco. Mi trankvile povas aserti tion, nur pensante pri famuloj en la movado.
Se tio okazas, kial la kutimo estas uzi azianojn? Malfacile okazas pri afrikanoj.
Sed la kialo ne estas, ke ili meritas pli da respekto, sed ke ili tute malfacile
povas partopreni en pluraj internaciaj renkontiĝoj ekster Afriko, ĉar la mono kaj
la leĝoj sukcese bremsas tiun klopodon.
Se instruisto deziras ne tro teorumi, pli bone estas preni sin mem kiel
ekzemplon. Mia gepatra lingvo estas la hispana. Se mi celas uzi ekzemplon de
malfacilaĵoj pri prononcoj, mi prenu min mem aŭ miajn samlingvanojn. Mi povus
rakonti pri la sufero klopodante prononci scientisto aŭ pri la sinsekvaj problemoj
por dividi inter s kaj z, aŭ pri kiam mi estis mokita prononcante "la cerbo havas
kornojn", ĉar v kaj b prononcas kiel b en la hispana. Facile oni trovos similajn
rilate al angloparolantoj, francoparolantoj ktp.
Afero 2. Pro la sama celo doni ekzemplojn, instruistoj montras rezultojn aŭ
produktaĵojn, kiuj alvenas de la komunumo. Kutime la produktaĵoj estas
eŭropdevenaj. Ekzemplo: la apero de vortaroj. Oni mencias la historiajn
sukcesojn pri la apero de la rusa, pola, germana aŭ franca vortaroj unuaj. Oni
komparas la nombron de radikoj en tiuj verkoj inter Esperanto kaj aliaj lingvoj.
Ĉeestanto el neokcidenta lando aldonas ekzemplon, kie eĉ la nombro de radikoj
pli altas. Sed la reago de la instruisto estas "Ĉu vere?" Ne nur en kursoj, ankaŭ
en Esperantaj rekontiĝoj, plurfoje mi spertis tian malkomfortigan reagon.
Ŝajnas, ke la normo nepre devas esti okcidenta, kaj la ceteraj nur povas esti
aldonaĵoj, kuriozaĵoj, surprizigoj aŭ esceptoj.
Malfacilas priskribi ĉi tie la ne lingva flanko de tiaj spertoj en Esperantaj
renkontiĝoj, kiel ekzemple estas la tempo uzita por ĉiu lando, la mieno de
parolanto, la rigardo direktita al aliaj partoprenantoj ktp. Por ke la sinteno estu
taŭga, oni nepre bezonas, ke la instruisto sentu la internaciecon, havu tian
ideologion (fortigo de la diverseco, toleremo, respektemo...) eĉ en la stomako,
tute nature ena. Se ne estas tia, kvankam la lingvon li aŭ ŝi povos kontroli, la
korpa sinteno, la maniero reagi nelingve klare sendos mesaĝon al ĉeestantoj.
Verŝajne la sinteno estas sufiĉe pli kompleksa afero ol la enhavo de la kursoj.
Homo kiu estas kvazaŭ piediranta biblioteko, povas samtempe tute fiaski pri
komunikado pro sia sinteno. La instruado estas komunikagado, kie la sinteno
povas esti eĉ pli grava ol la enhavo de la instruo. Pro tio multaj famaj scientistoj
estas teruraj instruistoj.
7
Pri la aranĝo
Kelkaj homoj pretas ne nur suferi la aranĝon de internacia kurso, sed ankaŭ
havi la necesan kapablon. Tia organizo implicas aranĝi bonan teamon de
kunpensantoj kaj kunlaborantoj, starigi taŭgajn rilatojn en la institucio, koni
sufiĉe da bonaj instruistoj kaj fakuloj, atingi materialojn, allogi lernontojn, solvi
senfinajn problemojn rilate al administrada flanko, atingi fontojn de mono kaj
longa tiel plu. Pri neniu el tiuj temoj mi mencios ion nun. La celo de ĉi tiu sekcio
estas rigardi la aferon ekde la vidpunkto de la celo de la tuta teksto: scivolemo
pri kiel aranĝi la kurson tiel, ke estu internacieca?
Kvankam Esperantujo havas altan procenton de kapabluloj preskaŭ pri ĉio, ni
ne estas dekoj da milionoj, tiel ke oni povus facile trovi specifajn kombinaĵojn en
la sama ulo. En ĉiu lando kaj kulturo, instruisto devas esti homo, kiu sufiĉe scias
pri la enhavo de la instruo. Plie, ĉar instruado estas komunikagado, en ĉiu lando
kaj kulturo instruisto devas esti homo, kiu sufiĉe scias komuniki. Sed landoj kaj
kulturoj tre malsamas inter ili. Bona instruisto en iu loko povas iĝi malbona en
alia, ĉar la sukceso de la komunikado ne baziĝas sur la sama preciza trajtaro.
Pro tio, internacia kurso estas granda defio. Kiel atingi sukceson en
komunikado samtempe rilate al ĉia lando kaj kulturo? En Esperantujo la afero
eĉ pli malsimplas, ĉar Esperanto estas pli ol nur lingvo. Finfine, kie esas tiuj
instruistoj kapablaj faki pri enhavo kaj komunikado?
Malfacile oni trovos taŭgan komunikanton, kiu ankaŭ ĉion scios pri la enhavo de
la studobjekto aŭ la kurso mem. Plej eble, la sama enhavo bezonos plurajn
instruistojn. Imagu ekzemple plurajn fakulojn pri historio, sed rilate al malsamaj
regionoj el la planedo aŭ al historiaj momentoj. Same pri literaturo, gramatiko,
filmoj, muzikoj ktp. Aŭ oni imagu ne tiom dividite la temojn, sed same dividite la
respondecon inter fakuloj, kiuj havas malsamajn kulturajn referencojn.
Feliĉe Esperanto 130 jarojn post la apero de la unua libro estas tiom vigla kaj
produktiva, ke malfacile oni trovos homon, kiu ĉion scios pri tavoloj tiom grandaj
kiel la menciitaj. Malgraŭ tia pligrandiĝo de Esperantujo, la kursoj iel
sinreproduktas. Se oni lernis literaturon nur eŭropan, poste tion disvastigos, plej
eble sen aldoni pli. Do Esperantujo bezonas rompi tian ĉenon, kaj repensi la
aferon.
Esperantujo havas lernemajn loĝantojn, kiuj ĉiam soifas pri scio. Sed bona
cerbo sen bona poŝo ne sufiĉas. Kiu el ni emos pagi la koston de kurso, kie
partoprenas instruistaro alvenante de pluraj landoj nur por rankonti pri io unu
tagon? Kiom da mono oni bezonas por realigi ĉi tian ambician projekton? Mi
kapablas pensi nur pri du solvoj, eble miksitaj.
La solvo povas konsisti en (1) la divido de la variabloj enhavo, komunikado kaj
ĉeesto; (2) la ne ĉeesto; kaj (3) la perioda kolekto de informo.
• Pri la divido
Kutime fakuloj emas skribi pri sia fako, kvankam scii kaj sukcese komuniki ne
estas la samaj aferoj. Tamen la homoj kiuj scias pri enhavoj kutime dankos
plibonigi sian kapablon komuniki danke al komentoj de aliaj. Do, bona kurso
devas celi havi bonan materialojn, skribitaj de homoj kiuj scias pri la enhavo, kaj
revizitaj de homoj kiuj scias pri, kiel skribe komuniki aŭ instrui aŭ rakonti.
8
Poste alvenas la vico de la instruistoj, kiuj pli fakas pri sinteno kaj instruo ol pri
enhavo. Kaj kiuj povas ĉeesti. En nia sperto kiel lernantoj de pluraj enhavoj, ni
ĉiuj eble povas memori momentojn, kiam iu kunlernanto estis nia plej bona
instruisto. Tio okazis ĉar li aŭ ŝi ne nur bone komprenis la enhavon, sed ankaŭ
kunigis du gravajn trajtojn: scii kiel lernigi nin, kaj esti apude.
Do internacia kurso pri Esperanto bezonas (1) bonajn materialojn, kiuj
respegulas la internaciecon (ne nepre ĉiu el ili, sed la aro) kaj estas bone
aranĝitaj laŭ la vidpunkto de sukcesa komunikado; (2) bonaj instruistoj, kiuj
povas ĉeeste malmultekoste instrui pri pluraj aferoj.
• Pri la neĉeesto
Estas la eblo neĉeeste instrui aŭ babili kun lernantoj. Ĉiutage pliboniĝas la
teknikaĵoj kaj disvastiĝas la rimedoj. Nun ne ĉiuj ĉie ĉiam, sed pluraj fakuloj
povas neĉeeste partopreni, ne nur por la rekta instruado, sed eĉ pli bone por
babili kun lernantoj, kiam ili jam spertis la klasojn, kiuj temis pri la afero traktita
de la fakulo. La materialoj ne nur temos pri skribitaj tekstoj, sed ankaŭ eblas
videoj, tiel ke fakuloj povas profesie esti intervjuataj pensante pri la posta sperto
en la klasĉambro.
Profitante la strukturon de Esperantujo aŭ alia, kiel la universitata, eblas
organizi internacian kurson plurlokan. En ĉi tiuj momentoj mi partoprenas en
projekto, kies celo estas aranĝi postgradan kurson, kaj kies titolo estos
agnoskata de ĉiuj universitatoj partoprenontaj. Ĉiu universitato zorgas pri la
ĉeesta instruo/lernado. La sperto lerni okazas ankaŭ per videoj kaj neĉeestaj
prelegoj, kiuj estas komunaj al ĉiuj lokoj. La laboroj de la studentoj solviĝas per
neĉeestaj grupoj internaciaj, tiel ke ili povas sperti reale la internacian
komunikadon. La enhavo ne estas Esperanto. Esperanto estas la lingvo. Estas
nur semo en unua paŝo, sed permesas iomete priskribi, ke la miksaĵo inter loka
ĉeesto kaj internacia neĉeesto ŝajnas pensita por Esperantujo.
• Pri la kolekto de informo
Al tiuj rapidaj priskriboj mankas io sufiĉe grava.
Unu el la problemoj de la komunikado estas, ke kelkaj homoj sentas sin mem
tiom lertaj, ke ne atentas pri la sukceso de la agado. Ŝajnas, ke la ideo sufiĉas.
Ŝajnas, ke esti fakulo sufiĉas. Sed tute ne. Ĉar neniu perfektas, ĉiu eraras. La
sukceso de la kurso bezonas starigi konkretan sistemon (sufiĉe malfermata)
kontroli la konsekvencojn.
Ekzemple, en mia sperto kiel instruisto en aferoj sufiĉe pli simplaj kaj facilaj ol
Esperanto, mi rimarkis, ke kelkaj lernantoj ŝajnas kompreni, sed ne komprenas,
aŭ ŝajnas esti komfortaj, sed la realo tute malas. Oni bezonas precize okupiĝi
pri tio. La unua maniero estas rutine intervjui lernantojn, unuope aŭ grupe. Alia
eblo estas uzi demandaron, kiu estos anonime responditaj. Sed ĉiukaze oni
bezonas perantojn. Plurfoje mi bezonas la kunlaboron de iu studento por bone
kompreni la ceterajn. Ni parolas la saman lingvon, sed tio ne sufiĉas por bone
alveni ĝis la alia animo aŭ cerbo. La perantoj estas homoj kiuj povas moviĝi
inter ambaŭ flankoj. Li aŭ ŝi ne timas instruiston, kuraĝas paroli kaj rakonti, kaj
samtempe estas unu el la lernantoj. Malfacile mi povas kompreni, kial iu povas
timi min kiel instruiston. Sed la kulturaj trajtoj estas tiaj. Oni reagas kiel scias,
9
kiel kutimas, kiel ĉiam spertis. Oni akceptu, ke en pluraj kulturoj (eĉ ene de la
sama lando), instrui estas sakra tasko, kaj instruistoj preskaŭ sakraj homoj.
Kiam ne estas la posteno aŭ rolo, estas la aĝo, ĉar en multaj sociaj etosoj, la
plej aĝaj ne nur meritas respekton sed iom da malproksimeco. Kiam ne estas la
aĝo estas la sento de malsama nivelo pri scio, aŭ la kredo je malfacila
interkompreno pro la partopreno en malsamaj generacioj. Multaj bariloj povas
stariĝi inter instruistoj kaj lernantoj, bariloj kiuj malfaciligas la komunikadon.
Tiam oni bezonas perantojn.
Fine
La klopodo ĉi tie estis montri problemon tiom klare kiel mi kapablas. Ĉar ĉi tiu
teksto ne temas pri konkreta kongresa renkontiĝo, konkreta kurso, konkreta
Esperanta agado nek konkretaj homoj, oni evitu ĉian rilaton personan. La afero
temas pri flanko el Esperantujo, kaj pri la deziro de forta internacieco. Ni
cerbumu kune serĉante la plibonigon de nia instruagado, tiel ke neniu
komencanto sentos sin mem en danĝero, malrespekteme traktita aŭ ke sentu la
truon, kion Esperanto havas rilate al ne eŭropdevenaj kulturaj referencoj.
Plurfoje mi spertas, ke rilate al iu ajn temo, iu aŭskultanto respondas ke la
problemo ne ekzistas. Estas diraĵo utilega ĉi tie: se iu sentas problemon,
problemo estas, kvankam la ricevanto de la aserto ne kapablus same senti.

Artikolo de Viko - Historio de redaktoj

Renato ĉe 20:46, 23 Feb. 2020

Renato ĉe 20:42, 23 Feb. 2020

Renato: Nova paĝo kun '* reiru al La bona monda lingvo: artikoloj

Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo Skribas Viko Resumo Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca s...'

@@ Linio 325: / Linio 325: @@
 Por ne tro abstraktumi, mi prenos konkretajn ekzemplojn, kiujn mi spertis de
 pluraj instruistoj, kaj ankaŭ en fakaj kunsidoj kaj ĝeneralaj renkontiĝoj kiel
-kongresoj, ĉiuj Esperantujaj(1).<br>
+kongresoj, ĉiuj Esperantujaj Instruistoj ofte demandas ĉeestantajn lernantojn. Ne ĉiam ĉie okazas, kaj
-−
 Instruistoj ofte demandas ĉeestantajn lernantojn. Ne ĉiam ĉie okazas, kaj
 malsamaj landoj havas malsamajn kutimojn. Sed rilate al Esperantaj kursoj, kie
 ĉeestas partoprenantoj malsamdevenaj, oni rimarkas ĉefe du ne taŭgajn

Artikolo de Viko - Historio de redaktoj

Renato ĉe 20:46, 23 Feb. 2020

Renato ĉe 20:42, 23 Feb. 2020

Renato: Nova paĝo kun '* reiru al La bona monda lingvo: artikoloj Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo Skribas Viko Resumo Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca s...'

Renato: Nova paĝo kun '* reiru al La bona monda lingvo: artikoloj

Esperanta Instruado. Iom pli ol nur enhavo Skribas Viko Resumo Esperanto estas pli ol lingvo. Gravas ĝia internacieca s...'